Voor wie zou ik destijds partij hebben gekozen? Dat is de vraag die ik me vaak stel wanneer ik een historische roman of biografie lees. De geschiedenis staat bol van drama tussen mannen die eerder bevriend waren. Erasmus versus Luther, Van Oldenbarnevelt contra Maurits; drama’s. Zou ik in de tijd van Erasmus katholiek zijn gebleven of meegegaan zijn met Luther? Zou ik partij hebben gekozen voor de diplomaat Van Oldenbarnevelt in zijn conflict met vechtersbaas prins Maurits, of andersom? Van huis uit had ik sympathie voor de rebel Maarten Luther, die stellingen tegen het RK establishment op een kerkdeur ramde; en sympathie voor de held Maurits, die de Spaanse hertog van Parma in de pan hakte. Tegenwoordig ligt het bij net andersom. Ik zie nu meer heil in de verdraagzaamheid van vrijdenker Erasmus dan in de polarisatie van protestant Luther. En ik heb meer bewondering voor de staatsman Van Oldenbarnevelt dan voor de opportunist Maurits. Sadder and wiser?