Europa wordt omringd door drie vorsten die terug verlangen naar een groots verleden. Erdogan droomt van het grote Ottomaanse rijk. Poetin verlangt terug naar het grote Rusland. Trump voegt zich in deze kring: “Make America great again”. Het is een regressieve utopie. De drie leiders hebben gemeen dat ze geen medelijden hebben met minderheden. De politieke tegenstanders van Erdogan worden “terroristen” genoemd. Poetin noemt democraten in Oost-Europa :”fascisten”. Trump noemt Mexicanen :”verkrachters”. De Turkse schrijfster Elif Shafak ( Liefde kent veertig regels) ziet als verklaring voor het verlies van gematigde, rationele partijen een gebrek aan empathie. Humanisten zijn in haar ogen vaak te rationeel, tonen te weinig emotionele intelligentie en zijn daarom aan de verliezende hand. Wat zou het advies van Erasmus zijn aan de Erdogans, Poetins, Trumps van onze tijd ? Erasmus adviseerde aan Karel V, de machtigste vorst in zijn tijd, als volgt; vrij vertaald: “Een goede vorst is niet uit op het vergroten van zijn rijk, op het verleggen van zijn grenzen, op oorlog voeren tegen anders denkenden, op zijn eigen belang. Een goede vorst is uit op het welzijn van zijn onderdanen, op de aanleg van wegen en dijken, op goed onderwijs voor jongens en meisjes, op bescherming van de beschaving.”

Gerard de Kleijn, 5 december 2016